„Niegrzeczna książka” to potoczne określenie publikacji skierowanych do dzieci, które celowo łamią konwencje literatury dziecięcej. Zamiast pouczających morałów, idealnych bohaterów czy spokojnych zakończeń, oferują humor, nonsens, prowokację, a czasem nawet lekką buntowniczość. Ich celem nie jest „uczyć dobrego zachowania”, ale rozbawić, zaskoczyć i wciągnąć dziecko w świat czytania poprzez zabawę.
Takie książki często zawierają:
absurdalne sytuacje,
przekorne postacie,
język bliski dzieciom (czasem z elementami żargonu),
zabawne ilustracje o charakterze karykaturalnym,
tematy „tabu” w tradycyjnej literaturze dziecięcej (np. gazy, ślina, bałagan).
Pokazują, że bycie „niedoskonałym” to coś naturalnego.
Statystyka: Badania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii (2021) wykazały, że 78% nauczycieli zauważa wzrost zainteresowania czytaniem u uczniów, którzy regularnie czytają tzw. „humorystyczne” lub „niegrzeczne” książki.
Popularne przykłady „niegrzecznych książek”
Poniższa lista przedstawia znane tytuły, które cieszą się dużą popularnością wśród dzieci (i dorosłych!):
Ilustrowana książka o psotnych potworach – pełna niespodzianek i interakcji
Przedszkolak Królewicz
Tony Ross
Seria o małym królewiczu, który ciągle wpada w tarapaty
Książka, która nie chce zostać przeczytana
David Sundin
Interaktywna opowieść, w której książka „buntuje się” przeciwko czytaniu
Bobek w niebezpieczeństwie
Kes Gray, Nick Sharratt
Seria o małym chłopcu, którego przygody często kończą się… bobkiem
Jak reagować, gdy dziecko wybiera „niegrzeczną książkę”?
🔹 Nie zakazuj – wspieraj!
Zakazy mogą odstraszyć dziecko od czytania w ogóle. Lepiej okazać zainteresowanie:
„O, ta książka wygląda śmiesznie! Opowiedz mi, co w niej najbardziej ci się podoba?”
🔹 Wykorzystaj ją jako most
„Niegrzeczna książka” może być pierwszym krokiem do czytania bardziej złożonych tekstów. Po przeczytaniu kilku takich pozycji dziecko nabiera pewności, że czytanie = przyjemność.
🔹 Rozmawiaj o treści
Zapytaj:
Czy uważasz, że bohater postąpił dobrze?
Co byś zrobił na jego miejscu? To rozwija refleksję bez moralizowania.
Kiedy warto zachować ostrożność?
Choć większość „niegrzecznych książek” jest napisana z humorem i dystansem, warto zwrócić uwagę na:
Wiek dziecka – niektóre żarty są zrozumiałe dopiero od 6–7 lat.
Treść – unikaj publikacji promujących agresję, szyderstwo lub lęk.
Balans – dobrze, by w bibliotece dziecka były też książki o empatii, przyjaźni czy emocjach.
Wskazówka: Przeczytaj książkę samodzielnie przed podarowaniem jej dziecku – to zajmie 10 minut, a da spokój ducha.
Podsumowanie: dlaczego „niegrzeczność” bywa mądra
Mit
Rzeczywistość
„Niegrzeczne książki uczą złego zachowania”
Uczą raczej akceptacji własnych niedoskonałości i poczucia humoru
„To tylko głupie żarty”
To często sprytne zabawy językowe i narracyjne
„Lepiej czytać klasykę”
Klasyka i „niegrzeczne książki” mogą iść obok siebie – ważne, by czytać coś, a nie wszystko
Bonus: Jak stworzyć własną „niegrzeczną książkę” z dzieckiem?
Wymyślcie absurdalnego bohatera – np. pies, który nie lubi kości, tylko marchewki.
Stwórzcie sytuację katastrofy – np. bałagan w łazience, który zamienia się w dżunglę.
Dodajcie zwrot akcji – np. bohater ratuje sytuację… śpiewając piosenkę o zębach.
Namalujcie ilustracje – im bardziej kolorowe i dziwne, tym lepiej!
Stwórzcie okładkę i tytuł – np. „Kiedy moja siostra zamieniła się w kanapkę”.
Taka aktywność rozwija kreatywność, język i więź między dzieckiem a dorosłym.
Pamiętaj: Czytanie nie musi być poważne, by być wartościowe. Czasem najwięcej uczy nas właśnie to, co nas śmieszy.
